VEKAM Çocuklar (0-18) için Kültürel Miras Çalışmaları Çalıştayı’nın Beşincisi: Dijital Uygulamalar

VEKAM Çocuklar (0-18) için Kültürel Miras Çalışmaları Çalıştayı’nın Beşincisi: Dijital Uygulamalar

Bu yılki çalıştayımız tamamlandıktan sonra özetini blogda yazmakta bir hayli geciktim. Takip eden günlerde sempozyum, seminer ve çalıştaylardan oluşan çok yoğun bir program bekliyordu beni, yetişemedim. Yine de geleneği bozmamak ve yıl bitmeden Çocuklar için Kültürel Miras Çalışmaları Çalıştaylarının beşincisini özetlemek istiyorum.

Koç Üniversitesi Vehbi Koç Ankara Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (VEKAM, vekam.ku.edu.tr) bünyesinde, gerçekleştirdiğimiz, bilimsel komitesinde VEKAM direktörü Prof. Dr. Filiz Yenişehirlioğlu ve Koç Üniversitesinden arkeolog Doç.Dr. Çiğdem Maner’le birlikte yer aldığım çalıştay dizisinde bu yıl tema “Dijital Uygulamalar”dı.

İlki 2019 yılında yapılan, farklı disiplinlerin 0-18 yaş grubuna yönelik kültürel miras içerikli çalışmalarına mümkün olduğunca geniş bir yelpazeyle yer verilen Çocuklar için Kültürel Miras Çalışmaları Çalıştaylarına 2020 yılında küresel salgın sebebiyle zorunlu olarak ara verildi. 2021’den itibaren her yıl farklı temalarla sürdürülen çalıştaylardan ikincisinin konusu; “Öğretmen Odaklı Uygulamalar” oldu. 2022 yılında; “Kitap, Çizgi Roman ve Fotoğraf”  olurken 2023 yılında; “Saha, Müze ve Doğal Miras Alanlarında Eğitim” di.

Çalıştay dizisine başlarken her bir çalıştayın mutlaka yayına dönüştürülmesi konusunda ısrarcıydık. İlk üç kitabın ardından önümüzdeki günlerde dördüncü çalıştayın kitabı da yayınlanmış olacak.

Bu yıl 7-8 Kasım 2024 tarihlerinde Koç Üniversitesi VEKAM Ankara Bağ Evi’nde yüz yüze gerçekleştirilen beşinci çalıştayda  kültürel miras çalışmalarında dijital uygulamalara odaklanılırken farklı disiplinlerden, üçü yurt dışından olmak üzere on iki uzman konuşmacıyı ağırladık. Aynı zamanda sunumların ardından çalıştayın içeriğine paralel olarak planlanan atölyelerde katılımcılar, uzman yürütücülerle bir araya gelerek uygulama örnekleri üzerine çalıştılar.

Çalıştayda başkanlığını benim yaptığım birinci oturumda  ilk olarak Yıldız Teknik Üniversitesinden Prof. Dr. Nevra Ertürk Güngör, “Müzelerde Yorumlama: Koleksiyon Hikâyeleri Nasıl Sergileniyor?” başlıklı sunumunda  Türkiye ve yurt dışından örnekler eşliğinde müze koleksiyonlarının yorumlanmasına odaklanan kıymetli bilgiler paylaştı. Ardından Çankaya Belediyesi Abidin Paşa Milli Mücadele Müzesinden Can Hergül, “Ankara’da Dijital Müzecilik Örneği: Abidin Paşa Milli Mücadele Müzesi”, Sakıp Sabancı Müzesinden Dr. Fatma Coşkuner, “Dijitalleşen Müze: Geçmiş, Gelecek ve Şimdiye Dokunan Yenilikçi Deneyimler” adlı sunumlarıyla farklı kategoride iki özel müzenin çalışmalarını aktardılar.

Doç. Dr. Çiğdem Maner’in başkanlığını yürüttüğü ikinci oturumda, Ashmoelan Müzesinden Gina Koutsika,  “Ashmolean Müzesinde Okul Çağındaki Çocuk, Genç ve Ailelere Yönelik Dijital Uygulamalar”, Sadberk Hanım Müzesinden Ozan Torun, “Sadberk Hanım Müzesi Öğrenme Programları Dijital Arşivleri Tanıma, Uygulama, Geliştirme Çalışmaları” ve M9 – Museum of the 20th Century’den Silvia Fabris “Eğitimde Yeni Bir Sınır” başlıklı sunumlarıyla üç ayrı ülkeden, farklı türde üç müzenin dijital uygulamalarına dair bilgiler sundular.

İkinci gün üçüncü oturumla başladı. Başkanlığını VEKAM direktörü Prof. Dr. Filiz Yenişehirlioğlu’nun yaptığı oturumda Koç Üniversitesinden Doç.Dr. Asım Evren Yantaç “Kültürel Miras Dijitalleştirme ve Genişletilmiş Gereklik” ve Hacettepe Üniversitesinden Doç.Dr. Evren Sertalp, “Juliopolis Sergisi Kapsamında Kullanılan Dijital Teknolojiler ve Bu Teknolojilerin Kültürel Miras Eğitimi Bağlamında Kullanılması” adlı sunumlarıyla kültürel miras çalışmalarında kullanılan dijital teknolojilere dair teknik bilgiler aktarırken aynı zamanda projelerden örnekler paylaştılar. Oturumun üçüncü konuşmacısı Kundura Hafıza Araştırma Merkezinden Saro Dadyan ise “Kundura Hafızası’nın İzinde: Kültürel Miras Üzerine Atölyeler ve Yaz Okulu Deneyimi” başlıklı sunumunda iki asır hizmet görmüş eski bir sanayi tesisinin yeniden işlevlendirilerek platoları, sineması, sahnesi, araştırma merkezi ve sergisiyle yaratıcı endüstriye hizmet veren bir merkeze dönüşüm hikayesini anlatırken aynı zamanda çocuklarla yürütülen kültürel miras odaklı çalışmalardan bahsetti.

Saro Dadyan’ın başkanlığını yaptığı çalıştayın son oturumunda ICCROM Library’den Daniela Sauer, “Tüm Kültürler, Tüm Diller: ICCROM Kütüphanesinde Büyüyen Miras Eğitimleri” başlıklı sunumuyla yürüttükleri eğitimlerden bahsetti. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Eğitim Farkındalık Şubesinden Meral Özdemir ise “Kültür Koruyucuları Web Sitesi” adlı sunumda web sayfasına odaklanmanın yanı sıra bakanlığın bir süredir uygulamalı olarak sürdürdüğü Kültür Koruyucuları Projesinin tamamına ilişkin bilgiler verdi. Bir diğer konuşmacı DenizTemiz Derneği / TURMEPA’dan Damla Balçık oturuma “DenizTemiz Derneği / TURMEPA’da Dijital Programlar” başlıklı video sunumuyla dahil oldu.

Atölyelere gelince…
Çalıştayda iki günde toplam dört atölye gerçekleştirildi.

M9’dan Silvia Fabris’in Shapes of History adlı atölyesinde katılımcılar basit şekillerle hayal güçlerinin sınırlarını zorlayan, sınırsız sayıda anlatı unsurları oluşturabileceklerini deneyimlerken, dijital paletlerle de atölyeyi grafik olarak geliştirebilme alternatifleri üzerine tartışıldı. VEKAM’dan Alev Ayaokur’un yürütücülüğünü yaptığı atölyede ise konu Kültürel Mirası Dijital Dünyada Keşfe Çıkarmak  idi. Atölyenin ilk bölümünde; kültürel miras eserlerini “neden dijital ortama taşımak zorundayız” konusu tartışmaya açıldı. İkinci bölümde ise; atölye katılımcıları ile birlikte kültürel miras eserlerinin ve koleksiyonların dijital içerik yönetim sistemleri ile tanımlanması ve erişime açılması deneyimlendi.

Yürütücülüğünü Doç.Dr. Evren Yangaç’ın yaptığı Kültürel Miras Odaklı Öğrenme için Genişletilmiş Gerçeklik Uygulamaları isimli atölyede somut ve somut olmayan kültürel mirasın öğrenme amaçlı kullanımında genişletilmiş gerçeklik uygulamalarının günümüz ve yakın gelecekteki kullanım alanları üzerine bilgilendirmenin ardından Medeniyetlerin Hafıza Kapısı projesi kapsamında içerik geliştirme örnekleri üzerine çalışıldı. Doç.Dr. Evren Sertalp’ın yürütücü olduğu 3 Boyutlu Görüntüleme “Anaglyph” Tekniği’nin Deneyimlenmesi başlıklı atölyede ise katılmcılarla kültürel miras eserlerinin taranması ve 3 boyutlu hale getirilme (dijitalleştirme) süreçleri tartışılarak, 3 boyutlu bir görüntüleme yöntemi olan anaglyph tekniğinin deneyimlenmesi sağlandı.

Bugün beşinci çalıştayın ardından projenin bilinirliğinin farklı mecralarda hızla artmakta olduğunu görmek bizleri çok mutlu ediyor. Artık yurt içi ve yurt dışından projeyi sunmak üzere davetler alıyoruz.

Kasım 2025’de 6. Çalıştayda buluşmak üzere…

* Önceki çalıştayların yazılarına blogdan ulaşabilirsiniz